Czytelność tekstu po polsku: indeks FOG i krótkie zdania
Indeks FOG (indeks mglistości Gunninga) szacuje, ile lat nauki potrzeba, żeby zrozumieć tekst przy pierwszym czytaniu; liczy się go z długości zdań i udziału trudnych, długich słów. Na stronie firmy im niższy wynik, tym lepiej: 8 to poziom końca szkoły podstawowej, 12 to poziom matury.
- Wzór FOG to 0,4 × (średnia liczba słów w zdaniu + procent trudnych słów); wynik odpowiada liczbie lat edukacji.
- W skali FOG wynik 8 odpowiada końcowi szkoły podstawowej, 12 maturze, a 17 studiom magisterskim.
- Zasady prostego języka Służby Cywilnej zalecają zdania do 15–20 wyrazów i więcej czasowników niż rzeczowników.
- Wzory czytelności badają tylko kilka cech tekstu, sprawdzają się na próbkach powyżej 100 wyrazów i łatwo nimi manipulować, więc nie zastąpią czytelnika.
Co to jest indeks FOG
Indeks FOG to wzór Roberta Gunninga. Nazywa się go też indeksem mglistości tekstu. Wynik to szacunkowa liczba lat nauki, po których człowiek zrozumie tekst bez wracania do zdań. Materiał Pracowni Prostej Polszczyzny Uniwersytetu Wrocławskiego, opublikowany na Portalu Funduszy Europejskich, podaje taką skalę: 1 to początek szkoły podstawowej, 8 jej koniec, 12 matura, a 17 studia magisterskie.
Wzór ma dwie części. Pierwsza to średnia długość zdania w słowach. Druga to procent trudnych słów, czyli długich, wielosylabowych. Obie dodaje się i mnoży przez 0,4.
| Średnio słów w zdaniu | Trudne słowa | Wynik FOG | Co to znaczy |
|---|---|---|---|
| 12 | 8% | 8 | Tekst zrozumiały po szkole podstawowej |
| 15 | 10% | 10 | Dobry poziom dla strony firmy |
| 20 | 15% | 14 | Trudny tekst, czyta się wolno |
| 28 | 22% | 20 | Tekst urzędowy albo naukowy |
Jak liczy go nasz skan
Skan liczy wersję polską, nazwaną przez nas FOG-PL. Bierze tylko właściwy tekst strony: akapity i listy w treści głównej. Pomija menu, stopkę, nagłówki, przyciski i cytaty. Za trudne uznaje słowa, które mają co najmniej cztery sylaby, i nie liczy skrótów pisanych wielkimi literami, takich jak NIP.
Wynik podaje dopiero wtedy, gdy strona ma co najmniej osiem zdań. Krótszy tekst daje przypadkowe liczby. Dla zwykłych stron ostrzega powyżej 12,2 i zgłasza błąd krytyczny powyżej 14,2. Dla regulaminów i polityk prywatności, które z natury są trudniejsze, progi wynoszą 16 i 18.
Osobno zaznacza każde zdanie dłuższe niż 40 słów. Na ekranie telefonu takie zdanie zajmuje wiele linijek i łatwo zgubić jego sens. Pomija przy tym wyliczenia cen, w których kwoty w złotych padają co najmniej trzy razy.
Gdzie wzór się myli
FOG to miara, a nie ocena tekstu. Ten sam materiał z Uniwersytetu Wrocławskiego wymienia jego słabości:
- Bada tylko dwie cechy: długość zdań i długość słów. Nie wie, czy tekst ma sens.
- Nie zna kontekstu. Słowo „rachunkowość” ma cztery sylaby, ale klient biura rachunkowego zna je doskonale.
- Działa na zwykłym tekście ciągłym i na próbkach powyżej 100 wyrazów. Krótka strona daje przypadkowy wynik.
- Nie uwzględnia polskiej odmiany słów, a różne programy liczą ten sam wzór inaczej.
- Łatwo nim manipulować. Tekst pocięty na zdania po trzy słowa ma świetny wynik i czyta się go fatalnie.
Jak pisać prościej: zasady prostego języka
Służba Cywilna publikuje na gov.pl zasady prostego języka dla urzędów. Sprawdzają się też na stronie firmy, bo klient czyta ją szybko i na telefonie. Oto najważniejsze z nich:
- Najważniejsze napisz na początku.
- Pisz krótkie zdania, do 15–20 wyrazów.
- Używaj więcej czasowników niż rzeczowników. Unikaj rzeczowników na „-anie” i „-enie”.
- Unikaj strony biernej i form bezosobowych na „-no” i „-to”.
- Pisz do ludzi: zwracaj się do klienta bezpośrednio, o firmie pisz „my”.
- Trudne terminy wyjaśniaj. Wybieraj słowa krótsze i dobrze znane.
| Przed | Po |
|---|---|
| „W celu dokonania wyceny usługi niezbędne jest przesłanie przez Klienta zestawienia dokumentów za okres ostatniego kwartału.” | Prześlij nam listę dokumentów z ostatnich trzech miesięcy. Na tej podstawie przygotujemy wycenę. |
| „Realizacja zamówienia następuje po zaksięgowaniu wpłaty.” | Wyślemy zamówienie, gdy zobaczymy wpłatę na koncie. |
Jak sprawdzić to samemu
- Wklej tekst strony do Jasnopisu (https://www.jasnopis.pl), narzędzia polecanego w materiałach o prostym języku na Portalu Funduszy Europejskich. Poda poziom trudności w skali 1–7, wskaże za długie zdania i trudne słowa oraz policzy FOG.
- Weź jeden akapit, policz słowa i zdania i podziel jedno przez drugie. Średnia powyżej 20 słów to sygnał, że zdania trzeba dzielić.
- Wyszukaj w tekście (Ctrl+F) końcówki „anie” i „enie”. Każde takie słowo spróbuj zamienić na czasownik.
- Przeczytaj tekst na głos. Jeśli w połowie zdania brakuje Ci tchu, zdanie jest za długie.
Co sprawdza bezpłatny skan
- Liczy FOG-PL dla treści głównej strony głównej i każdej sprawdzonej podstrony, gdy tekst ma co najmniej osiem zdań; pokazuje też średnią długość zdania i udział trudnych słów.
- Na zwykłych stronach ostrzega powyżej 12,2 i zgłasza błąd krytyczny powyżej 14,2; na stronach z regulaminem i polityką prywatności progi to 16 i 18.
- Zaznacza zdania dłuższe niż 40 słów, z pominięciem wyliczeń cen.
- Czy tekst jest zrozumiały dla Twoich klientów, ocenia człowiek w pełnym audycie, czytając go jak klient.
Skan sprawdza stronę główną i do 3 podstron. Wynik dostajesz w około minutę.
Kiedy zlecić to komuś: Gdy trudne teksty są na wielu podstronach, na przykład w opisach usług i regulaminie, pełny audyt JFlow Labs wskaże, od których zacząć. Przepisanie tekstów prostym językiem JFlow Labs wycenia osobno. Zobacz pełny audyt.
Pytania i odpowiedzi
Jaki wynik FOG jest dobry dla strony firmy?
Im niższy, tym lepiej, byle tekst nie był pocięty na sztuczne kawałki. Nasz skan ostrzega powyżej 12,2, czyli mniej więcej powyżej poziomu matury. Strona sprzedażowa czytana na telefonie zyskuje, gdy wynik jest wyraźnie niższy.
Dlaczego za trudne słowa skan uznaje te od czterech sylab?
Bo przy progu trzech sylab za trudne uchodziłyby codzienne polskie słowa, takie jak „telefon”, „faktura” czy „umowa”. Tak liczy nasz skan i tak trzeba czytać jego wynik. Inne narzędzia mogą liczyć inaczej, więc porównuj wyniki z tego samego narzędzia.
Czy FOG mówi, że mój tekst jest dobry?
Nie. Mówi tylko, że zdania i słowa nie są za długie. Tekst z dobrym wynikiem może nadal być pusty albo nie odpowiadać na pytania klienta. Wynik traktuj jako sygnał, gdzie szukać problemu.
Czy regulamin też musi być prosty?
Regulamin z natury jest trudniejszy, dlatego skan stosuje dla niego wyższy próg. Krótkie zdania i wyjaśnione terminy pomagają jednak każdemu klientowi, także przy regulaminie.